Ambalaj sözlüğü | ambalaj.dev

A

AB 10/2011 (plastik gıda temas)

AB 10/2011, gıdayla temas eden plastiklere ilişkin AB tüzüğüdür; izinli maddeleri, migrasyon limitlerini ve test kurallarını belirler.

Adet toleransı

Adet toleransı, baskılı ambalaj siparişinde teslim edilen miktarın sipariş edilen adetten belirli bir oranda az veya fazla olabilmesine izin veren sınırdır.

Alüminyum folyo

Alüminyum folyo, lamine poşetlerde kullanılan ince metal tabakadır; ışık, oksijen, nem ve aromaya karşı esnek ambalajda en yüksek bariyeri sağlar.

Antifog

Antifog, şeffaf ambalaj filminin iç yüzeyinde su damlacıkları oluşmasını önleyerek ürünün buğu olmadan net görünmesini sağlayan katkı veya kaplamadır.

Aroma valfi (tek yönlü valf)

Aroma valfi, poşet içindeki gazın dışarı çıkmasına izin veren ama dışarıdaki havanın içeri girmesini engelleyen tek yönlü küçük bir valftir.

B

Bariyer

Bariyer, ambalajın oksijen, su buharı, ışık, aroma ve yağ gibi dış etkenlerin ürüne geçmesini veya üründen kaçmasını engelleme yeteneğidir.

Beyaz PE

Beyaz PE, beyaz pigment içeren opak polietilen filmdir; poşetin iç katmanında baskıya beyaz bir zemin, ürüne de ışığa karşı ek koruma sağlar.

Beyaz zemin (beyaz alt baskı)

Beyaz zemin, şeffaf veya metalize filmde renklerin canlı ve opak görünmesi için baskı alanının altına basılan beyaz mürekkep katmanıdır.

Biyobozunur

Biyobozunur, malzemenin mikroorganizmalarca su, CO2 ve biyokütleye ayrışabildiğini anlatır; süre ve koşul belirtilmezse anlamı sınırlıdır.

Bobin iç çapı (core)

Bobin iç çapı, rulo filmin sarıldığı kovanın (core) iç çapıdır; dolum makinesinin miline uygun olması gerekir.

BOPP

BOPP, iki yönde gerdirilmiş polipropilen filmdir; parlak, sert ve nem bariyeri iyi olduğu için esnek ambalajda baskılı dış katman olarak çok kullanılır.

BRCGS Packaging

BRCGS Packaging Materials, ambalaj üreticilerinin ürün güvenliği, hijyen ve kalite yönetimini denetleyen, GFSI tarafından tanınan uluslararası bir standarttır.

C

CMYK

CMYK; camgöbeği, eflatun, sarı ve siyah mürekkeplerin üst üste basılmasıyla geniş bir renk yelpazesi elde edilen dört renkli baskı modelidir.

CPP

CPP, döküm (cast) yöntemiyle gerdirilmeden üretilen polipropilen filmdir; esnek ambalajda çoğunlukla ısıl yapışma sağlayan iç katman olarak kullanılır.

Ç

Çok katmanlı yapı

Çok katmanlı yapı, esnek ambalajda baskı, bariyer ve kaynak gibi görevleri üstlenen farklı filmlerin üst üste dizilimidir; örneğin PET/ALU/PE.

D

Delaminasyon

Delaminasyon, laminasyonla birbirine yapıştırılmış ambalaj katmanlarının zamanla veya bir etki sonucu birbirinden ayrılmasıdır.

Delinme direnci

Delinme direnci, ambalaj filminin sivri veya sert bir cismin baskısı karşısında delinmeden dayanabilme yeteneğidir.

Dieline (bıçak izi / teknik çizim)

Dieline, poşetin ölçülerini, kesim, kaynak, katlama ve güvenli baskı alanlarını gösteren ve tasarımın üzerine yerleştirildiği teknik şablondur.

Dijital baskı

Dijital baskı, klişe veya silindir gerektirmeden tasarımın doğrudan dosyadan filme basıldığı, düşük adet ve çok çeşitli işler için uygun yöntemdir.

Dolum

Dolum, ürünün poşete veya ambalaj filmine konup ağzının kapatıldığı paketleme aşamasıdır; elle, yarı otomatik veya otomatik yapılabilir.

Doypack (ayaklı poşet)

Doypack, alt kısmındaki körük sayesinde rafta dik durabilen, genellikle fermuarlı ve baskılı esnek ambalaj poşetidir.

Düz tabanlı poşet (flat bottom / box pouch)

Düz tabanlı poşet, dikdörtgen tabanı ve yan körükleri sayesinde kutu gibi duran, beş yüzü baskıya açık esnek ambalaj tipidir.

E

Euro askı deliği

Euro askı deliği, poşetin üst kısmına açılan, ortası yuvarlak iki yanı kanatlı delik olup ürünün mağaza askılarına asılmasını sağlar.

EVOH

EVOH, çok katmanlı filmlerin içine yerleştirilen şeffaf bir plastik bariyer katmanıdır; oksijen ve aroma geçişini çok düşük seviyede tutar.

F

FDA uyumu

FDA uyumu, ambalaj malzemesinin ABD Gıda ve İlaç İdaresi'nin gıdayla temas eden maddelere ilişkin kurallarına uygun olmasıdır; ABD'ye ihracatta aranır.

Fermuar (zip kilit)

Fermuar, poşet ağzına kaynatılan ve parmakla bastırılarak açılıp kapanan plastik profildir; ürünün açıldıktan sonra korunmasını sağlar.

Flekso baskı

Flekso baskı, esnek fotopolimer klişelerle ve hızlı kuruyan mürekkeplerle filme veya kağıda yapılan rotatif bir baskı yöntemidir.

Flow pack (yastık poşet)

Flow pack, rulo filmden makinede şekillendirilen, sırtta boyuna ve iki uçta enine kaynakla kapatılan yastık biçimli ambalajdır.

FSSC 22000

FSSC 22000, ISO 22000 temelli ve GFSI tarafından tanınan bir gıda güvenliği sertifikasyon şemasıdır; ambalaj üreticileri için de uygulanır.

G

GEKAP (geri kazanım katılım payı)

GEKAP, Türkiye'de ambalaj dahil belirli ürünleri piyasaya sürenlerin, atıkların geri kazanımına katkı amacıyla ödediği yasal bir paydır.

Geri dönüştürülebilir ambalaj

Geri dönüştürülebilir ambalaj, kullanım sonrası toplanıp ayrıştırılabilen ve tesislerde yeniden hammaddeye dönüştürülebilecek şekilde tasarlanmış ambalajdır.

Geri dönüşüm kodları

Geri dönüşüm kodları, ambalajın hangi malzemeden yapıldığını gösteren sayı ve kısaltmalardır; plastikler için 1 (PET) ile 7 (diğer) arası kodlar kullanılır.

Gıda ile temas eden madde ve malzemeler yönetmeliği

Türkiye'de ambalaj dahil gıdayla temas eden tüm malzemelerin güvenlik, etiketleme ve izlenebilirlik kurallarını belirleyen Türk Gıda Kodeksi yönetmeliği.

Gıdaya uygunluk

Gıdaya uygunluk, ambalajın gıdaya sağlığa zararlı ya da tadını, bileşimini bozacak miktarda madde aktarmadığının mevzuata göre gösterilmesidir.

Gramaj (g/m²)

Gramaj, bir malzemenin bir metrekaresinin gram cinsinden ağırlığıdır (g/m²); kağıt, film, laminat ve yapıştırıcı miktarını ifade etmekte kullanılır.

Gravür silindiri

Gravür silindiri, rotogravür baskıda görüntünün bakır kaplı yüzeye minik hücreler halinde kazındığı, her renk için ayrı hazırlanan metal silindirdir.

H

Hava deliği (havalandırma deliği)

Hava deliği, poşete açılan küçük perforasyonlardır; paketleme ve istifleme sırasında içerideki havanın dışarı çıkmasını sağlar.

HFFS (yatay form-dolum-kapama)

HFFS, rulo filmi yatay eksende ürünün etrafına saran veya poşet haline getiren, doldurup kaynaklayarak kesen otomatik paketleme makinesidir.

I

Isıl yapışma (kaynak)

Isıl yapışma, poşetin iç katmanlarının ısı, basınç ve süre etkisiyle eriyip birleşerek sızdırmaz bir kaynak hattı oluşturmasıdır.

ISO 9001

ISO 9001, bir kuruluşun müşteri ihtiyaçlarını tutarlı şekilde karşılamasını ve sürekli iyileşmesini hedefleyen uluslararası kalite yönetim sistemi standardıdır.

K

Kağıt bazlı esnek ambalaj

Kağıt bazlı esnek ambalaj, ağırlıkça çoğunluğu kağıttan oluşan ve ince bariyer kaplamalarla kağıt geri dönüşümüne uygun tasarlanan poşet ve filmlerdir.

Kargo bandı (kalıcı bant)

Kargo bandı, poşet kapağına uygulanan, bir kez kapatıldıktan sonra torbayı yırtmadan açılmasına izin vermeyen kalıcı hot-melt yapışkan şerittir.

Kaydırmalı (slider) fermuar

Kaydırmalı fermuar, poşet ağzındaki plastik profilin üzerinde hareket eden bir sürgüyle açılıp kapanan, kullanımı kolay tekrar kapama sistemidir.

Klişe

Klişe, flekso baskıda her renk için ayrı hazırlanan, görüntünün kabartma olarak yer aldığı esnek fotopolimer baskı kalıbıdır.

Kompostlanabilir ambalaj

Kompostlanabilir ambalaj, kompost koşullarında belirli sürede parçalanıp zararlı kalıntı bırakmadan komposta dönüşebildiği testlerle kanıtlanmış ambalajdır.

Körük

Körük, poşetin yanına veya tabanına içe doğru katlanarak eklenen ve dolumda açılarak hacmi artıran kıvrımdır.

Kraft kağıt

Kraft kağıt, kraft (sülfat) yöntemiyle üretilen dayanıklı kağıttır; esnek ambalajda doğal ve el yapımı görünüm için poşetin dış katmanında kullanılır.

Kraft poşet

Kraft poşet, dış yüzünde kraft kağıt bulunan, içten plastik veya bariyer katmanlarla lamine edilen doğal görünümlü esnek ambalajdır.

L

Laminasyon

Laminasyon, farklı özelliklere sahip iki veya daha fazla film ya da folyonun yapıştırıcıyla birleştirilerek tek bir ambalaj malzemesine dönüştürülmesidir.

Lazer kesim (kolay açma)

Lazer kesim, filmin yalnızca bir katmanının lazerle çizilerek poşetin düz ve kontrollü bir hat boyunca kolayca yırtılmasını sağlayan işlemdir.

M

Mat BOPP

Mat BOPP, parlamayan, kadifemsi yüzeyli polipropilen filmdir; poşetin dış katmanında premium ve modern bir görünüm elde etmek için kullanılır.

Mat lak

Mat lak, ambalaj yüzeyine parlaklığı kıran, yumuşak ve premium bir görünüm kazandıran şeffaf kaplama katmanıdır.

Meksika şapkası askı (sombrero askı deliği)

Meksika şapkası askı, ortasında yuvarlak bir delik ve iki yanında yatay yarıklar bulunan, geniş kenarlı şapka siluetinde bir askı deliği kesimidir.

Metalize film

Metalize film, vakumda üzerine çok ince alüminyum buharlaştırılmış plastik filmdir; folyoya göre daha hafif ve ekonomik bir ışık ve oksijen bariyeri sağlar.

Migrasyon

Migrasyon, ambalaj malzemesindeki maddelerin temas ettiği gıdaya geçmesidir; gıda ambalajında yasal limitlerle sınırlandırılır ve testlerle ölçülür.

Mikrodalgaya uygun ambalaj

Mikrodalgaya uygun ambalaj, ürünün ambalajıyla birlikte mikrodalga fırında güvenle ısıtılabilmesi için malzeme ve tasarımı buna göre seçilmiş ambalajdır.

Mikron (film kalınlığı)

Mikron (µm), metrenin milyonda biridir; esnek ambalajda film ve folyo kalınlığını ifade etmek için kullanılan standart birimdir.

Mono-materyal ambalaj

Mono-materyal ambalaj, tüm katmanları aynı polimer ailesinden (ör. yalnızca PE veya PP) oluşan, geri dönüşüme uygun tasarlanmış esnek ambalajdır.

MOQ (minimum sipariş adedi)

MOQ, bir üreticinin baskılı ambalaj için kabul ettiği en düşük sipariş adedi veya miktarıdır; baskı yöntemi, poşet tipi ve tasarım sayısına göre değişir.

N

Numune

Numune, seri üretim öncesinde poşetin ölçüsünü, malzemesini, dolum ve kullanım performansını denemek için verilen örnek ambalajdır.

O

OPA (naylon / poliamid)

OPA, yönlendirilmiş poliamid (naylon) filmdir; yüksek delinme ve darbe dayanımı ile iyi oksijen bariyeri sağladığı için vakum ve retort poşetlerde kullanılır.

OPP jelatin torba

OPP jelatin torba, yönlendirilmiş polipropilen filmden yapılan, çok şeffaf, parlak ve hafif sert yapılı ambalaj torbasıdır.

OTR (oksijen geçirgenliği)

OTR, belirli koşullarda bir metrekare ambalaj malzemesinden 24 saatte geçen oksijen miktarıdır; değer düştükçe oksijen bariyeri artar.

P

Pantone (spot renk)

Pantone, önceden karıştırılmış tek bir mürekkeple basılan ve kodla tanımlanan spot renk sistemidir; kurumsal renklerin tutarlı basılmasını sağlar.

PCR (geri dönüştürülmüş içerik)

PCR, tüketici kullanımından sonra toplanıp geri dönüştürülen plastikten elde edilen hammaddedir; yeni ambalajda bir kısım ham plastiğin yerine kullanılır.

PE (LDPE / LLDPE)

PE (polietilen), esnek ambalajda en yaygın kaynak katmanıdır; LDPE kolay işlenir, LLDPE ise daha sağlam ve delinmeye dayanıklıdır.

Pencere

Pencere, ambalajın bir bölümünde baskı veya opak katman bırakılmayarak oluşturulan, ürünün görülmesini sağlayan şeffaf alandır.

Pencereli poşet

Pencereli poşet, opak bir yapının bir bölümünde şeffaf alan bırakılarak ürünün dışarıdan görülebildiği esnek ambalajdır.

PET film

PET film, çift yönlü gerdirilmiş polyester filmdir; ısı dayanımı ve baskı kalitesi sayesinde lamine poşetlerde dış katman olarak kullanılır.

PLA

PLA (polilaktik asit), mısır veya şeker kamışı gibi bitkisel kaynaklardan elde edilen, endüstriyel koşullarda kompostlanabilen bir biyoplastiktir.

Poşet ölçüleri (en × boy × körük)

Poşet ölçüleri genellikle en × boy × körük olarak verilir ve poşetin dış ölçülerini, taban veya yan körük derinliğini tanımlar.

Q

Quadro (dört kenar kapalı) poşet

Quadro poşet, dört dikey köşesi kaynaklı, yan körüklü ve dik duran esnek ambalajdır; keskin köşeleri sayesinde formunu korur.

R

Raf ömrü

Raf ömrü, bir ürünün belirtilen koşullarda saklandığında güvenli kaldığı ve kalitesini koruduğu süredir; ambalaj bu sürenin en önemli belirleyicilerindendir.

Registrasyon (renk çakışması)

Registrasyon, çok renkli baskıda her rengin ve baskının poşet üzerindeki konumunun birbirine göre tam doğru noktaya denk gelmesidir.

Renk provası

Renk provası, seri üretim öncesinde renklerin ve tasarımın nasıl basılacağını gösteren, müşterinin onayına sunulan örnek baskıdır.

Retort poşet

Retort poşet, dolum ve kapamadan sonra yüksek sıcaklıkta basınç altında sterilize edilebilen, ısıya dayanıklı çok katlı esnek ambalajdır.

Rotogravür baskı

Rotogravür, mürekkebin metal silindire kazınmış hücrelerden filme aktarıldığı, yüksek kalite ve yüksek adet için tercih edilen baskı yöntemidir.

Rulo film (bobin / rollstock)

Rulo film, poşet hâline getirilmeden bobine sarılmış baskılı ambalaj filmidir; dolum tesisinde otomatik makinelerde şekillendirilir.

S

Saşe

Saşe, genellikle rulo filmden üretilen, tek kullanımlık ya da numune amaçlı küçük ve yassı ambalajdır.

Selektif (spot) lak

Selektif lak, laklı yüzeyin yalnızca belirli alanlara uygulanmasıyla aynı ambalajda mat ve parlak bölgeler oluşturan baskı efektidir.

Sıcak dolum

Sıcak dolum, ürünün yüksek sıcaklıkta, genellikle 80–95 °C civarında ambalaja doldurulup kapatılarak mikrobiyolojik riskin azaltıldığı dolum yöntemidir.

Solvent kalıntısı

Solvent kalıntısı, baskı ve laminasyonda kullanılan çözücülerin kurutmadan sonra ambalajda kalan miktarıdır; koku ve tat sorunlarına yol açabilir.

Spout (kapaklı) poşet

Spout poşet, üzerine plastik ağızlık ve vidalı kapak kaynatılmış, sıvı ve akışkan ürünler için tasarlanmış esnek ambalajdır.

Spout ve kapak

Spout ve kapak, poşete kaynatılan plastik ağızlık ile ona takılan vidalı kapaktan oluşan, dökme ve tekrar kapama sağlayan settir.

Stick pack

Stick pack, rulo filmden üretilen, ince uzun ve tek porsiyonluk çubuk biçimli ambalajdır; şeker, kahve ve takviyelerde yaygındır.

Sürtünme katsayısı (COF)

Sürtünme katsayısı (COF), film yüzeyinin başka bir yüzey üzerinde ne kadar kolay kaydığını gösteren değerdir; otomatik dolum makinelerinde çok önemlidir.

Ş

Şeffaf film

Şeffaf film, ürünün ambalaj içinden görünmesini sağlayan, ışık geçiren plastik filmlerin genel adıdır; BOPP, PET, CPP, PE ve OPA şeffaf olarak üretilebilir.

Şekilli (die-cut) poşet

Şekilli poşet, kenarları özel bir kalıpla kesilerek şişe, meyve veya karakter gibi standart dışı bir silüete kavuşturulmuş poşettir.

T

Taban körüğü

Taban körüğü, poşetin altına W şeklinde katlanarak yerleştirilen ve dolumda açılarak poşetin dik durmasını sağlayan kıvrımdır.

Tasarım adedi (SKU / çeşit)

Tasarım adedi, bir siparişte basılacak farklı ambalaj tasarımlarının (çeşit, aroma, gramaj gibi SKU'ların) sayısıdır ve maliyeti doğrudan etkiler.

Taşma payı (bleed)

Taşma payı, kesimden sonra kenarlarda baskısız beyaz çizgi kalmaması için arka plan görselinin kesim hattının dışına uzatıldığı alandır.

Termin süresi

Termin süresi, sipariş ve tasarım onayından ambalajın teslimata hazır hale gelmesine kadar geçen toplam üretim süresidir.

Ters baskı (sandviç baskı)

Ters baskı, dış filmin iç yüzüne ayna görüntüsü olarak basılıp ardından laminasyonla katmanlar arasına alınan, mürekkebi koruyan baskı yöntemidir.

Tin tie (bükme kapama teli)

Tin tie, poşetin üst kısmına yapıştırılan içi telli şerittir; ağız katlanıp tel bükülerek poşet tekrar kapatılır.

Torba kapağı (flap)

Torba kapağı, poşet ağzının üstünde uzanan ve üzerine katlanarak torbayı kapatan, genellikle bant taşıyan ek film bölümüdür.

U

Ultrasonik kaynak

Ultrasonik kaynak, plastik filmleri yüksek frekanslı titreşimle oluşan sürtünme ısısıyla, ek yapıştırıcı kullanmadan birleştirme yöntemidir.

Ü

Üç kenar kapalı poşet

Üç kenar kapalı poşet, iki kenarı ve tabanı kaynaklı, dolumdan sonra üstten kapatılan yassı ve ekonomik esnek ambalajdır.

V

Vakum poşeti

Vakum poşeti, içindeki hava çekildikten sonra kapatılan, oksijen bariyerli ve delinmeye dayanıklı çok katlı poşettir.

Vektörel dosya

Vektörel dosya, logo ve metinlerin piksel yerine matematiksel çizgilerle tanımlandığı, kalite kaybı olmadan büyütülebilen baskı dosyasıdır.

VFFS (dikey form-dolum-kapama)

VFFS, rulo filmi dikey olarak boru şekline getirip ürünü yukarıdan dolduran ve poşeti kaynaklayarak kesen otomatik paketleme makinesidir.

W

WVTR (su buharı geçirgenliği)

WVTR, belirli sıcaklık ve nemde bir metrekare ambalaj malzemesinden 24 saatte geçen su buharı miktarıdır (g/m²·gün); düşük değer iyi nem bariyeridir.