AB 10/2011 (plastik gıda temas)

AB 10/2011, Avrupa Komisyonu'nun gıdayla temas etmesi amaçlanan plastik madde ve malzemelere ilişkin tüzüğüdür. Sektörde kısaca "PIM" (Plastics Implementation Measure) olarak da anılır. Plastik ambalajın üretiminde hangi maddelerin kullanılabileceğini, bu maddelerin gıdaya ne kadar geçebileceğini ve uygunluğun nasıl gösterileceğini düzenler. Türkiye'deki ilgili düzenlemeler de büyük ölçüde bu tüzükle uyumludur.

Hangi çerçevenin parçasıdır?

AB'de gıdayla temas eden tüm malzemeler için genel kurallar 1935/2004 sayılı çerçeve tüzükte yer alır: Malzemeler gıdaya, insan sağlığını tehlikeye atacak veya gıdanın bileşimini ya da duyusal özelliklerini kabul edilemez şekilde değiştirecek miktarda madde aktarmamalıdır. İyi üretim uygulamaları ise 2023/2006 sayılı tüzükle düzenlenir. 10/2011, bu genel çerçevenin plastikler için ayrıntılı uygulama kurallarını içerir ve zaman içinde birçok kez değişikliğe uğramıştır.

Temel unsurları

• Birlik listesi (pozitif liste): Plastik üretiminde kullanılabilecek monomerler, katkı maddeleri ve diğer başlangıç maddelerinin listesi. Listede olmayan maddeler, bazı istisnalar dışında kullanılamaz.
• Genel migrasyon limiti: Plastikten gıdaya geçen toplam madde miktarı 10 mg/dm² ile sınırlıdır; bebek ve küçük çocuk gıdalarına yönelik malzemeler gibi bazı durumlarda 60 mg/kg gıda limiti uygulanır.
• Spesifik migrasyon limitleri (SML): Listedeki bazı maddeler için ayrı ayrı belirlenmiş geçiş sınırları.
• Gıda benzerleri (simülanlar): Sulu, asidik, alkollü ve yağlı gıdaları temsil eden standart test sıvıları ve test süre/sıcaklık koşulları.
• Uygunluk beyanı: Tedarik zincirinin her aşamasında, malzemenin tüzüğe uygun olduğunu ve hangi koşullarda kullanılabileceğini belirten yazılı beyan.
• Fonksiyonel bariyer: Gıdayla temas eden katmanın arkasında, maddelerin gıdaya geçişini engelleyen bir katman (ör. alüminyum folyo) bulunması durumunda, bariyerin arkasındaki katmanlar için belirli esneklikler tanınması.

Esnek ambalaj açısından önemi

Esnek ambalajlar çoğunlukla çok katmanlı yapılardır. Tamamen plastik katmanlardan oluşan laminatlar doğrudan bu tüzüğün kapsamındadır. Kağıt veya alüminyum gibi plastik olmayan katmanlar içeren çok malzemeli yapılarda ise plastik katmanlar için tüzüğün belirli hükümleri uygulanır. Mürekkep ve yapıştırıcılar plastik sayılmasa da, uygunluk değerlendirmesinde ve migrasyon testlerinde dikkate alınırlar.

Dikkat edilecekler

AB'ye ihracat yapıyorsanız ambalaj tedarikçinizden tüzüğe dayalı güncel bir uygunluk beyanı isteyin ve beyanın ürün tipinizi, temas süresini ve sıcaklığı kapsadığını kontrol edin. Tüzük düzenli olarak güncellendiği için eski tarihli beyan ve test raporlarının hâlâ geçerli olup olmadığını sorgulamak faydalıdır. Ayrıntılı değerlendirmeler için tüzüğün güncel konsolide metnine veya uzman bir laboratuvara başvurulmalıdır.