GEKAP (geri kazanım katılım payı)

GEKAP (Geri Kazanım Katılım Payı), Türkiye'de Çevre Kanunu kapsamında düzenlenen ve ambalaj dahil belirli ürünleri piyasaya süren işletmelerin, bu ürünlerden oluşan atıkların toplanması ve geri kazanılmasına katkı sağlamak amacıyla ödediği yasal bir paydır. Uygulama 2020 yılı başından itibaren yürürlüktedir ve "kirleten öder" ile genişletilmiş üretici sorumluluğu ilkelerine dayanır.

Hangi ürünleri kapsar?

GEKAP, kanunda listelenen ürün gruplarını kapsar. Bu liste içinde ambalajlar (plastik, metal, cam, kağıt ve kompozit gibi malzeme türlerine göre), satış noktalarında verilen plastik poşetler, lastikler, piller, elektrikli ve elektronik eşyalar, madeni yağlar gibi ürünler bulunur. Ambalajlar için tutarlar genellikle malzeme türüne göre kilogram başına belirlenir ve her yıl güncellenir. Güncel tutarlar ve kapsam için resmî kaynakların ve mali müşavirinizin bilgisine başvurmanız gerekir.

Kim öder?

Ambalajlar açısından yükümlülük genel olarak, ambalajlı ürünü piyasaya süren işletme ve ithalatçı üzerindedir. Yani esnek ambalaj üreticisinden poşet satın alıp içine ürününü dolduran ve satışa sunan marka sahibi, kural olarak bu yükümlülüğün muhatabı olabilir. Ancak kimin ödeyeceği, beyan dönemleri, muafiyet ve indirim koşulları mevzuatta ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir ve zaman içinde değişebilir. Ambalaj atıklarına ilişkin yükümlülüklerini, örneğin yetkilendirilmiş kuruluşlar aracılığıyla, yerine getiren işletmeler için özel hükümler bulunabilir. Bu nedenle işletmenizin durumunu bir uzmanla değerlendirmeniz en doğru yaklaşımdır.

Ambalaj tasarımı ile ilişkisi

GEKAP tutarları ambalajın ağırlığına ve malzeme türüne bağlı olduğundan, ambalaj tasarımı doğrudan maliyeti etkiler:

• Ağırlık: Gereğinden kalın filmler hem malzeme hem de GEKAP maliyetini artırır. Doğru mikron ve gramaj seçimi bu açıdan da önemlidir.
• Malzeme türü: Farklı malzeme grupları için farklı birim tutarlar uygulanabilir. Çok katmanlı yapıların hangi gruba girdiğinin doğru belirlenmesi gerekir.
• Kayıt ve beyan: Piyasaya sürülen ambalaj miktarını doğru hesaplamak için poşet başına ambalaj ağırlığını üreticinizden teknik föy olarak istemek pratik bir adımdır.

Sürdürülebilirlik açısından

GEKAP, işletmeleri daha az ve geri kazanımı daha kolay ambalaj kullanmaya teşvik eden ekonomik bir araç olarak görülebilir. Daha hafif ambalajlar ve geri dönüştürülebilir ambalaj tasarımları hem çevresel hem de mali açıdan avantaj sağlayabilir. Ambalaj üzerinde doğru geri dönüşüm kodlarının kullanılması da atıkların doğru akışa yönlendirilmesine katkı sağlar.

Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır; GEKAP'a ilişkin güncel tutar, beyan ve ödeme yükümlülükleri için ilgili mevzuatı ve resmî kurumların duyurularını takip etmeniz önerilir.